Η Ελλάδα ετοιμάζεται να εφαρμόσει πιλοτικά ένα νέο σύστημα ηλεκτρονικής ταυτοποίησης αιγοπροβάτων, βασισμένο στους λεγόμενους ηλεκτρονικούς βώλους (rumen boluses). Πρόκειται για μια τεχνολογία που χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και φιλοδοξεί να ενισχύσει την αξιοπιστία της ιχνηλασιμότητας, τον έλεγχο του ζωικού κεφαλαίου και τη διαφάνεια στις αγροτικές ενισχύσεις.

Τι ακριβώς είναι όμως οι βώλοι, γιατί ξεκινούν από τα αιγοπρόβατα και τι σημαίνουν για τους κτηνοτρόφους;

Τι είναι οι ηλεκτρονικοί βώλοι;

Οι ηλεκτρονικοί βώλοι είναι μικρές κεραμικές κάψουλες που περιέχουν έναν μοναδικό ηλεκτρονικό κωδικό RFID. Χορηγούνται από το στόμα του ζώου με ειδικό εφαρμοστή και καταλήγουν στη μεγάλη κοιλία, όπου παραμένουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Κάθε βώλος περιέχει μόνο έναν μοναδικό ηλεκτρονικό αριθμό αναγνώρισης και όχι τα στοιχεία του ζώου. Ο κωδικός αυτός συνδέεται με τα στοιχεία της εκμετάλλευσης και του ζώου σε κεντρική ψηφιακή βάση δεδομένων, δημιουργώντας ουσιαστικά μια μόνιμη ηλεκτρονική ταυτότητα.

Σε αντίθεση με τα συμβατικά ενώτια, τα οποία μπορεί να χαθούν ή να καταστραφούν, ο βώλος παραμένει στο σώμα του ζώου και δεν μπορεί να αφαιρεθεί εύκολα.

Γιατί προχωρά η εφαρμογή τους;

Η ιχνηλασιμότητα των ζώων δεν είναι νέα υποχρέωση. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζεται εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια μέσω ενώτιων αναγνώρισης, μητρώων εκτροφής και ηλεκτρονικών καταγραφών.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, δύο ζητήματα ανέδειξαν την ανάγκη για πιο αξιόπιστα συστήματα ταυτοποίησης:

• Οι επιζωοτίες, όπως η πανώλη των μικρών μηρυκαστικών και η ευλογιά των προβάτων, που απαιτούν γρήγορο εντοπισμό και παρακολούθηση των μετακινήσεων των ζώων.
• Η ανάγκη ακριβέστερου ελέγχου των δηλώσεων ζωικού κεφαλαίου που συνδέονται με τις αγροτικές ενισχύσεις.

Το νέο σύστημα φιλοδοξεί να περιορίσει λάθη, ανακρίβειες και πιθανές παρατυπίες, παρέχοντας μια πιο αξιόπιστη εικόνα του πραγματικού ζωικού κεφαλαίου της χώρας.

Γιατί ξεκινούν από τα αιγοπρόβατα;

Η πιλοτική εφαρμογή αφορά αρχικά τα αιγοπρόβατα, καθώς πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους κτηνοτροφικούς κλάδους της χώρας και ταυτόχρονα για τον κλάδο που επηρεάστηκε περισσότερο από τα πρόσφατα κρούσματα ζωονόσων.

Παράλληλα, στα αιγοπρόβατα παρατηρούνται συχνότερα προβλήματα απώλειας ενώτιων ή δυσκολίες ελέγχου μεγάλων κοπαδιών που μετακινούνται εποχικά.

Χρησιμοποιούνται ήδη στην Ευρώπη;

Ναι. Οι ηλεκτρονικοί βώλοι δεν αποτελούν νέα τεχνολογία.

Χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες (όπως η Ισπανία και η Ιταλία) στο πλαίσιο των κοινοτικών συστημάτων ηλεκτρονικής αναγνώρισης (EID) αιγών και προβάτων, ενώ έχουν αξιολογηθεί εκτενώς από ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα και κτηνιατρικές αρχές.

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, η ηλεκτρονική ταυτοποίηση βασίζεται συνήθως σε έναν συνδυασμό δύο μέσων για απόλυτη ασφάλεια: τον ηλεκτρονικό βώλο (για μόνιμη, εσωτερική καταγραφή) και ένα συμβατικό πλαστικό ενώτιο (σκουλαρίκι) στο αυτί για τον απαραίτητο οπτικό έλεγχο.

Σε ποια ζώα μπορούν να εφαρμοστούν;

Οι βώλοι χρησιμοποιούνται κυρίως σε μηρυκαστικά ζώα, δηλαδή:

• Πρόβατα
• Αίγες
• Βοοειδή

Η συγκεκριμένη εφαρμογή αφορά προς το παρόν τα αιγοπρόβατα, ωστόσο η τεχνολογία μπορεί να αξιοποιηθεί και σε άλλα είδη μηρυκαστικών.

Θα γίνει υποχρεωτικό το μέτρο;

Οι μέχρι σήμερα ανακοινώσεις δείχνουν ότι το μέτρο οδεύει προς υποχρεωτική εφαρμογή στα αιγοπρόβατα.

Η σταδιακή εφαρμογή του αναμένεται να συνδεθεί με την επιλεξιμότητα των ζώων για αγροτικές ενισχύσεις, γεγονός που ουσιαστικά καθιστά τη συμμετοχή σχεδόν αναγκαία για τους επαγγελματίες κτηνοτρόφους.

Στην πράξη, ο κτηνοτρόφος θα εξακολουθήσει να δηλώνει γεγονότα όπως γεννήσεις, αγορές, πωλήσεις, μετακινήσεις και απώλειες ζώων. Η διαφορά είναι ότι τα στοιχεία αυτά θα μπορούν να συνδέονται με την ηλεκτρονική ταυτότητα κάθε ζώου, διευκολύνοντας τους ελέγχους και μειώνοντας την ανάγκη για επαναλαμβανόμενες διασταυρώσεις στοιχείων.

Ποιος θα αναλαμβάνει το κόστος;

Το κόστος του βώλου εκτιμάται σήμερα σε λίγα ευρώ ανά ζώο.

Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί κάποιο γενικευμένο πρόγραμμα επιδότησης της προμήθειας και τοποθέτησης των βώλων. Ωστόσο, εξετάζονται διάφορα σενάρια στήριξης, καθώς η υποχρεωτική εφαρμογή ενός τέτοιου μέτρου συνεπάγεται σημαντική επιβάρυνση για τις μεγάλες εκτροφές.

Θα επιδοτούνται μόνο τα ζώα που φέρουν βώλο;

Σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα πληροφορίες, από το 2027 η ηλεκτρονική σήμανση αναμένεται να συνδεθεί με την επιλεξιμότητα για ενισχύσεις.

Αυτό σημαίνει ότι τα ζώα που δεν θα είναι καταχωρισμένα στο νέο σύστημα ενδέχεται να μην μπορούν να ληφθούν υπόψη για συγκεκριμένες επιδοτήσεις.

Είναι ασφαλής ο βώλος για το ζώο;

Οι ηλεκτρονικοί βώλοι χρησιμοποιούνται διεθνώς εδώ και πολλά χρόνια και έχουν αξιολογηθεί από κτηνιατρικές αρχές και ερευνητικά προγράμματα.

Λόγω του ειδικού σχεδιασμού και του βάρους τους παραμένουν στη μεγάλη κοιλία χωρίς να επηρεάζουν τη φυσιολογική λειτουργία του πεπτικού συστήματος ή την ευζωία του ζώου.

Για τον λόγο αυτό θεωρούνται μία από τις πιο ασφαλείς και αξιόπιστες μεθόδους ηλεκτρονικής αναγνώρισης μηρυκαστικών.

Τι σημαίνει για το μέλλον της ελληνικής κτηνοτροφίας;

Η εφαρμογή των ηλεκτρονικών βώλων αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την ψηφιοποίηση της κτηνοτροφικής παραγωγής.

Πέρα από τη διαχείριση των επιδοτήσεων, μπορεί να συμβάλει στην ταχύτερη αντιμετώπιση ζωονόσων, στη βελτίωση των ελέγχων, στην ακριβέστερη καταγραφή του ζωικού κεφαλαίου και στη δημιουργία ενός πιο αξιόπιστου συστήματος ιχνηλασιμότητας.

Η επιτυχία του μέτρου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο το κράτος θα αναπτύξει ένα λειτουργικό και ενιαίο ψηφιακό σύστημα. Εφόσον οι κτηνιατρικές υπηρεσίες, τα σφαγεία και τα συστήματα αγροτικών ενισχύσεων διασυνδεθούν αποτελεσματικά, η ηλεκτρονική ταυτοποίηση μπορεί να περιορίσει τη γραφειοκρατία και να μειώσει τον αριθμό των δηλώσεων που καλείται να υποβάλει ο κτηνοτρόφος.